DeFi Ve CeFi Karşılaştırması (Merkeziyetsiz Ve Merkezî Finans Modelleri)
DeFi ve CeFi karşılaştırması bu makalemin konusu olacak. Finansal piyasalar, dijitalleşmenin de etkisiyle birlikte hız, erişim ve yapısal bir dönüşüm yaşıyor. Tam olarak bu aşamada Defi vs Cefi hayatımıza dahil oluyor.
Uzun yıllardır tercih edilen ve sarsılmaz bir konumda yer aldığı düşünülen geleneksel bankacılık, yatırımcıların ana merkezi iken şimdi ise odak yeni bir finans modeline geçiyor. Biz yatırımcılar bu yeni finans modeline Merkeziyetsiz Finans yani DeFi adını veriyoruz.
Geleneksel bankacılığa alternatif olması ise pek çok kişinin dikkatini çeken temel unsur oluyor. Bu yazımda sizlere DeFi ve CeFi karşılaştırması yaparak konuya dair bilmeniz gereken her şeyi anlatacağım.
Elde ettiğiniz bilgiler sayesinde yatırımlarınızı yaparken kendinizi daha güvende hissedebilirsiniz. Hazırsanız DeFi vs CeFi karşılaştırmasına başlayabiliriz.
DeFi Ve CeFi Karşılaştırması Nedir Ve Neden Önemlidir?
DeFi ve CeFi karşılaştırmasına geçmeden önce iki kavramın ne olduğunu açıklamak istiyorum. Bu sayede kafanızda herhangi bir soru işareti oluşmasının önüne geçebilirim. En basit haliyle DeFi, merkeziyetsiz finans sistemi olarak ifade edilebilir.
Herhangi bir aracı kurum ya da merkezi otoriteye ihtiyaç duymadan blokzincir teknolojisi ile çalışan hizmetlere verilen isimdir. Bu ekosistemde gerçekleştirilen işlemlerin tümü, daha önce belirlenmiş olan kurallar çerçevesinde otomatik olarak çalışan akıllı sözleşmelerle ilerler.
Bu durum kullanıcıların kendini daha güvende hissetmesini sağlar. Çünkü sistem büyük oranda şeffaflık içerir. Kullanıcılar varlıklarını soğuk cüzdanlarında tuttukları için paranın sahibi doğrudan kendileridir diyebilirim. CeFi ise biraz daha farklı bir yapıya sahiptir.
Merkeziyetsiz olmadığı için birçoğumuzun alışkın olduğu geleneksel finans sistemleriyle benzerlik gösterir. Yatırımcılar CeFi’yi tercih ettiklerinde varlıklarını merkeziyeti olan platforma emanet ederler. İşlemler, belirli güvenlik protokolleri ve yasal çerçeveler doğrultusunda gerçekleştirilir.
DeFi ve CeFi karşılaştırması yaptığımda şunu söyleyebilirim ki aradaki fark oldukça açıktır. Bu farkın temelinde ‘merkeziyet’in yer aldığı herkes tarafından görülebilir bir gerçektir.
Peki, neden bu kadar önemli? diye düşünebilirsiniz. Bu noktada DeFi ve CeFi karşılaştırması kullanıcılar için büyük önem arz eder.
Yatırımcılar söz konusu farkı bildiklerinde elde edecekleri avantajlar hakkında da fikir sahibi olurlar. Özellikle varlık güvenliği, risk toleransı ve finansal özgürlük beklentileri bakımından en doğru tercihin gerçekleştirilmesi için önemlidir.
DeFi’de finansal olarak tüm sorumluluk kullanıcıya atiken CeFi’de varlıklar üçüncül platforma emanet edilir. Bu detay bile iki sistemin arasındaki farkın bilinmesinin yatırımları doğrudan etkilediğini gösterir.
Güvenlik Açısından DeFi Vs CeFi Karşılaştırması Nasıl Yapılır
DeFi ve CeFi karşılaştırması yaparken genelde birçok kişinin aklına ‘Hangisi daha güvenli ve avantajlı?’ sorusu geliyor. Aslında asıl sorulması gereken soru bu değil. Asıl sorulması gereken soru: ‘Risk kimde ve kontrol kime ait?’
Herhangi bir kafa karışıklığına neden olmamak adına adım adım ilerleyelim. CeFi açısından baktığımız zaman işler son derece tanıdık. CeFi’yi bankalar veya merkezi olan kripto borsaları olarak düşünebilirsiniz.
Platform sizin için güvenlik ağını sağlar, işlemleri denetler ve müşteri destek ekipleriyle kapsamlı bir hizmet sunar. Tüm bunların sizi inanılmaz derecede güvende hissettirdiğini biliyorum.
Özellikle kripto dünyasına yeni adım atıyorsanız CeFi’yi duyduğunuzda ‘korunuyormuş’ hissine kapılabilirsiniz. Evet, bu noktada yanılmıyorsunuz ancak atladığınız bir nokta var. O da şu ki tüm kontrol tek bir merkezde toplanıyor.
Yani platforma siber saldırı yapılırsa ve hackleme işlemi başarılı olursa, iflas gerçekleşirse ya da bir gün ‘artık erişime kapalıyız’ denirse yapabileceğiniz hiçbir şey olmayabilir. Anlayacağınız o ki güvenlik sistemleri güçlü olabilir ama tüm ipler kurumun elindedir.
DeFi’de Durum Nedir?
DeFi’de ise tablo düşündüğünüzden daha farklıdır. İlk etapta güvensiz ve fazla ‘açıkta’ kalmış hissedebilirsiniz. Çünkü başınızı sokabileceğiniz, sizi koruyan, kollayan ve adına kararlar veren bir yapı yok. Her şey akıllı sözleşmeler ve kodlarla ilerliyor.
Bu sistem özgürlük hissini doğrudan besliyor çünkü tek başına karar alma şansınız bulunuyor. Ancak bu durum büyük bir sorumluluğu da beraberinde getiriyor.
Eğer yanlış bir linke tıklarsanız ya da güvenilir olmayan bir protokole giriş gerçekleştirirseniz geri dönüş düşündüğünüz kadar kolay olmayabilir.
Bu yüzden şunun altını çizmek istiyorum ki DeFi’de güvenlik, sistemden daha çok kullanıcıların dikkatine bağlı. Bir de şu açıdan değerlendirmek gerekiyor. CeFi’de herhangi bir hata yapmanız halinde sanal destek ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.
Bu noktada size yol gösterecek bir ekip bulunuyor. DeFi’de ise tamamen tek başınasınız. Bilgiliysen yüksek oranda başarı elde edebilirsiniz ama bilginiz yetersizse büyük risklerle karşı karşıya kalabileceğinizi unutmamalısınız.
Güvenlik açısından bir karşılaştırma yaparken ‘iyi-kötü’ olarak ayırmam mümkün değil. Her sistemin artıları ve eksileri bulunuyor. Ancak verdiğim bu bilgileri değerlendirerek siz uygun olana karar kılabilirsiniz.
Kullanıcı Deneyiminde DeFi Vs CeFi Karşılaştırması Ne Gösterir?
Kullanıcı deneyimi konusu da DeFi ve CeFi arasında karar verirken etkileyici unsurlardan biri oluyor. Çünkü insanlar ne kadar kazanırlarsa kazansınlar, sistemi kullanmakta zorlanıyorlarsa kaçış psikolojisine girebiliyorlar.
Size kullanıcı deneyimi açısından bir değerlendirme yaptığımda şunları söylemek isterim:
- CeFi, kripto dünyasında ilk kez giriş yapanların dahi kolayca kullanabileceği bir deneyim sunuyor. Uygulamayı indirmeniz, maille kayıt olmanız ve şifre belirlemeniz sonrasında işlem yapabilirsiniz. Arayüzü son derece basittir.
- DeFi’de ise bambaşka bir arayüz görürsünüz. Alışagelmiş olan kayıt işlemlerine ihtiyaç duyulmaz. Cüzdanınızı bağlarsınız ve doğrudan işlem yapmaya başlayabilirsiniz. DeFi dünyasında terimler biraz daha karmaşık gelebilir. Ne yaptığınızı biliyorsanız keyif alırsınız ancak bilmiyorsanız stresli bir süreç yaşayabilirsiniz.
Demem o ki CeFi pratiklik ve hız sunarken, DeFi ise kontrol ve özgürlük vaadinde bulunur. Hangisini tercih edeceğiniz ise tamamen sana kalmıştır.
Regülasyon Ve Uyumlulukta DeFi Vs CeFi Karşılaştırması
Regülasyonlar, DeFi ve CeFi ayrımının en net olduğu konudur. Çünkü burada sadece kurallar ve kullanılan teknoloji değişmez. Devletler, yasalar ve kontrol mekanizmaları da devreye girer. İki sistemin kontrol mekanizması ise birbirinden ayrılır.
Peki, regülasyon ve uyumlulukta DeFi ve CeFi karşılaştırması nasıl yapılır? Hemen anlatıyorum:
- CeFi açısından işler son derece nettir. Bankalar, finans platformları ve kripto borsaları belirli kurallar çerçevesinde çalışırlar. Yasal yükümlülükleri bulunur da diyebilirim. Kimlik doğrulama, kara para ile mücadele ve raporlama bu yükümlülüklerin temelini oluşturur. Her biri büyük bir titizlikle gerçekleştirilir.
- CeFi’de yasal açıdan bir değişiklik olursa sistem tamamen etkilenir. Regülasyonlar ise zaman zaman kullanıcıların özgürlüklerini yitirmiş hissetmelerine neden olabilir.
- DeFi’de küresel ve merkeziyetsiz bir sistem olduğu için kimlik sorgulaması gerçekleştirilmez. Bu durum özgür hissettir ancak DeFi’yi bir noktada otoritesiz hale getirir diyebilirim. Yani, protokolde herhangi bir çöküş yaşanırsa başvuracağınız herhangi bir otorite bulamayabilirsiniz.
Bu karşılaştırma bize doğrudan şunu gösterir: CeFi, regülasyonlardan faydalanarak güvenliği sağlar. DeFi ise regülasyonları devre dışı bırakarak özgürlük sunar.
CeFi’ye ait sistemler devletlerle uyumlu bir şekilde faaliyet gerçekleştirdiği için uzun vadede resmiyet sağlar. DeFi ise hem hızlı hem de yenilikçidir ancak hukuki açıdan belirsizlikler içerdiği inkar edilemeyecek bir gerçektir.
Likidite Ve Piyasa Erişiminde DeFi Vs CeFi Karşılaştırması
DeFi ve CeFi karşılaştırmasında farkın teoride değil de pratikte sıklıkla hissedildiği anlardan biri de likidite ve piyasa erişimidir. Çünkü bir varlığın istenen anda alınıp satılabilmesi ya da nakit paraya çevrilebilmesi tüm yatırımcılar için önemlidir.
Şimdi gelin iki sistem için de likidite ve piyasa erişimini karşılaştıralım:
- CeFi’ye baktığımda söyleyebileceğim ilk şey daha stabil olan yapısıdır. Büyük kripto para borsaları, alım-satım emirlerinin hızlı bir şekilde gerçekleşmesine olanak tanır. Tahmin edersiniz ki bu durumda fiyat farklarından etkilenme oranı düşer. İşlemler daha tutarlı fiyatlarla gerçekleştirilir ve anlık kayıplar yaşanmaz.
- DeFi’de ise likidite havuzları kullanılır. Kullanıcılar varlıklarını bu havuzlarda tutarlar ve karşılığında işlem ücretlerinden pay alırlar. Eğer havuz yeterince derin değilse fiyat kaymaları yaşanabilir.
- CeFi’de milyonlarca kullanıcı işlem gerçekleştirdiği için piyasa gücü yüksektir. DeFi’de ise derinlik, protokole ve havuzun büyüklüğüne göre değişir.
- CeFi’de her coin her borsada yer almaz. DeFi’nin izinsiz yapısı, listeleme beklemeden birçok tokene kolayca erişmeyi sağlar. Bu da iki sistem arasındaki büyük farklardan biridir diyebilirim.
- CeFi’de ülkelere göre kısıtlamalar olabilir. DeFi ise daha esnek bir yapı sunar. Ancak unutmayın ki bu noktada alınan riskler kullanıcıya aittir.
Şunu da eklemek istiyorum ki iki sistem arasında bariz farklar var ancak bu demek değildir ki biri diğerinden daha fazla avantajlı. Unutmayın, yatırımlar kişiye özeldir.
Yani ne istediğinizi, ve bu alandaki deneyiminizi göz önünde bulundurarak sizin için ideal olan sisteme karar kılabilirsiniz. Aksi halde avantajlı bir sistemde dahi büyük zarara uğrayabilirsiniz.
Maliyet Ve İşlem Ücretlerinde DeFi Vs CeFi Karşılaştırması
Günlük hayatta ödenen küçük tutarlar çoğu zaman gözden kaçar. Çünkü gözle görülür bir meblağ istenmez.
Bu her ne kadar normal görülse de bir yıl içinde yüzlerce kez gerçekleştirilen işlemler sonucunda ortaya çıkan maliyet azımsanamayacak seviyeye ulaşır. Bu durum normal midir? Bana kalırsa maliyet ve işlem ücretleri yatırımın önemli bir kısmını oluşturur.
İşini bilen yatırımcılar ise ‘küçük meblağ’ olarak adlandırılan tutarların bir araya geldiğinde büyük bir dağa dönüştüğünü bilir. Bu yüzden yatırım yaparken tercih edilen sistemin maliyet ve işlem ücretlerini de göz önünde bulundurmak her zaman için en iyi yoldur.
Maliyet ve işlem ücretlerinde DeFi ve CeFi karşılaştırması yaparken de elbette bu meblağları değerlendirmek gerekir. CeFi’de ücretler genellikle önceden belirlenir. Yani süreç içinde sürpriz ödemelerle karşılaşılmaz. Yatırımcılar neye ne kadar ödeyeceklerini bilirler.
Kripto borsalarında alım satım işlemleri için sabit bir tutar çekilir ya da meblağın büyüklüğüne göre kademeli komisyon sistemi uygulanır. Ne kadar ödeme yapılacağının bilinmesi yatırımcının kendi hesabını tutabilmesi adına elbette büyük bir avantajdır.
DeFi’de ise maliyet yapısı değişkendir. Klasik komisyon sistemi yerine blokzincir işlem ücretleri uygulanır. İşlem yoğunluğu artarsa söz konusu ücretler ciddi oranda yükselebilir.
Tüm bunların yanı sıra DeFi’de aracı bulunmadığı için bazı işlemler CeFi’ye oranla daha düşük maliyetle gerçekleştirilebilir. Likidite sağlayıcıların kullanılması ise işlem ücretlerinden pasif gelir elde etmeyi sağlar. Bu da maliyetleri doğrudan etkileyen faktörlerden biridir diyebilirim.
Risk Yönetimi Perspektifinden DeFi Vs CeFi Karşılaştırması
DeFi vs CeFi karşılaştırması yaparken elbette risk yönetiminden de bahsetmemek olmaz. Açık konuşmam gerekirse bu iki modelde de risk tamamen ortadan kalkmaz, yalnızca şekil değiştirir. Bu yüzden risksiz olanı seçeyim gibi bir düşünceniz varsa bunu tamamen unutmanızı öneririm.
İlgili konuda anlaştıysak risk karşılaştırmasını şu şekilde yapabilirim:
- CeFi sistemine yatırım yapacaksanız riskin büyük bir kısmının platforma ait olduğunu bilin. Ancak DeFi’de durum böyle değildir. Risk tamamen size ait olacaktır.
- CeFi’de merkeziyet bulunurken DeFi’de bulunmaz. Merkeziyet beraberinde iflas, erişim ve fon dondurma risklerini getirirken merkeziyetsizlikte böyle bir olasılık yoktur.
- Akıllı sözleşmeler açısından değerlendirme yapıldığında merkeziyete sahip olan sistemlerde bundan kaynaklı bir problemle karşılaşmazsınız. Ancak merkeziyetsiz sistemlerde akıllı sözleşmeler kullanılır ve bu durum beraberinde kod hatalarından doğabilecek sorunları getirir.
- CeFi’de bazı platformlarda sigorta ve koruma fonu hizmetleriyle karşılaşabilirsiniz. DeFi’de ise genellikle sigorta yoktur olsa dahi isteğe bağlı gerçekleştirilir.
Bu noktada arkanıza yaslanın ve düşünün. Eğer bir karar vermeniz gerekiyorsa hangisinin sizin için daha avantajlı ve risksiz olacağını en iyi siz bilirsiniz.
Kurumsal Yatırımcılar İçin DeFi Vs CeFi Karşılaştırması
Konu kurumsal yatırımcılar olduğunda DeFi ve CeFi karşılaştırması tamamen başka bir boyuta taşınıyor. Çünkü kurumsal yatırımcılara bakıldığında olay sadece kazanç olmaktan çıkıyor. Ölçeklenebilirlik, uyum ve itibar riski de devreye giriyor.
Yani yüksek getiri nasıl elde edilir sorusunun yanı sıra kurumsal itibar korunarak nasıl hareket edilebilir diye de düşünülüyor. Bana kalırsa CeFi, kurumsal yatırımcılar için daha güvenli bir ekosistem oluşturuyor.
Lisanslı borsalar, periyodik denetimler, yasal sınırlar bu aşamada güven veriyor. Büyük fonlar da işin içine girdiği için yasal sorumluluğu göz ardı etmemek gerekiyor. CeFi’de anlık işlem gerçekleştirme şansının olması da yüksek hacimli işlemler için stabil likidite imkanı sunuyor.
Aynı zamanda fiyat kaymasından da daha az etkilendiği için bu aşamada kurumlar yüksek kazanç elde edebiliyorlar diyebilirim. DeFi ise kurumsal yatırımcılara kaba tabirle ‘gel gel’ yapan bir sistem. Deneysel bir yapısı olduğu için son derece dikkat çekici görünüyor.
Zincirlerin şeffaflık içermesi, aracı maliyetlerinin ortadan kalkması ve yüksek getiri fırsatları, sistemin risklerinin adeta görmezden gelinmesine yardımcı oluyor. Ancak DeFi’de kurumsal yatırımcıları olumsuz etkileyebilecek bazı özellikler de bulunuyor.
Regülasyon belirsizliği, akıllı sözleşmelerden kaynaklanan riskler ve hukuki eksiklikler… Ancak bazı yatırımcılar bu durumlarla baş edebileceklerini düşünüyor ve tercihlerini DeFi’den yana kullanabiliyorlar.
Demem o ki CeFi kurumsal yatırımcılar için güvenli liman olsa da DeFi’nin sunduğu avantajlar da iştah kabartıcı olabiliyor. Bugün pek çok kurumsal yatırımcı portföyünün bir kısmını CeFi sistemleriyle yönetirken bir kısmını ise DeFi’de değerlendiriyor.
Şeffaflık Ve Kontrol Açısından DeFi Vs CeFi Karşılaştırması
Şeffaflık ve kontrole hayatımızın hangi alanında ihtiyaç duymuyoruz? Ben sizin yerinize cevap vereyim, her alanda şeffaflık ve kontrole ihtiyaç duyuyoruz.
Bu durum günlük yaşantımızda da böyle yatırımlarımızda da. Sistemin türü ne olursa olsun söz konusu iki unsura büyük oranda dikkat ediliyor. CeFi’de kullanıcılar işlemlerini platform üzerinden gerçekleştiriyorlar.
Bu platformun çalışma şekli ise yöneticiler tarafından belirleniyor. Bakiye, işlem geçmişi ve maliyet hesapları görünse de arka planda fonların nasıl yönetildiğine dair detaylara tam anlamıyla erişmek mümkün olmuyor.
Yani kontrol büyük oranda kurumun elinde bulunuyor. Hesapların dondurulması, işlemlerin durdurulması ya da belirli varlıklara erişimin engellenmesi gibi tüm kararlar merkez tarafından veriliyor.
Bu durum bazı kullanıcılar için güven verici olsa da bazıları tarafından kontrolsüzlük olarak adlandırılabiliyor. DeFi’de ise şeffaflık neredeyse sistemin ta kendisidir. Tüm işlemler blokzincir üzerinden gerçekleştirildiği için herkes her detaya hakim olabilir.
Akıllı sözleşmeler açık ve nettir. Yatırımcılar bu sözleşmeleri inceleyebilir. Kullanıcılar varlıklarını soğuk cüzdanlarında tuttukları için kontrol tamamen kendilerine aittir. Şeffaflık ise üst düzeydedir.
Gelecekte Finans Ekosisteminde DeFi Ve CeFi Karşılaştırması Nasıl Değişecek?
Gelecekte finans ekosisteminde DeFi vs CeFi karşılaştırması yaptığımda her iki sistemin de kullanıcılar tarafından tercih edileceğini söyleyebilirim. Teknolojinin her geçen gün geliştiği günümüz dünyasında elbette yenilikler bu sistemlere de dahil olacaktır.
Eksikliklerin giderilmesi, güvenliğin artırılması ve risklerin minimize edilmesi iki sistem için de kaçınılmaz bir gerekliliktir. Yapay zekanın da işin içine dahil olmasıyla birlikte küçük ya da büyük ölçekli olması fark etmeksizin birçok yatırımcı için güvenli bir ortam oluşturulacaktır.
DeFi ve CeFi karşılaştırması yaparken bu noktada birinin diğerinden daha geride kalacağını söylememem doğru olmayacaktır. Her şey değiştiği ve geliştiği gibi bu sistemler de birbiriyle yarışırken aslında bir o kadar da yakınlaşacaktır.
Birinin sunduğu imkanları diğeri de sunmaya çalışacağı için bu yarıştan kârlı çıkan taraf yatırımcılar olacaktır. Ben bu şekilde değerlendiriyorum ancak elbette sizler farklı beklentilere sahip olabilirsiniz.
Bir sonraki yazıda görüşmek üzere,
Anıl UZUN