Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri ( Dünya Çapında Yükselişi )

Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri oldukça merak uyandıran bir konu. Kredi kartlarının hayatımıza dahil olmasıyla birlikte birçoğumuz ‘Şu an param yok ama alabilirim ve ay sonunda öderim.’ düşüncesini benimsedik. Uzun süredir pek çok insanın hayatının doğal bir parçası olan bu durum, son zamanlarda biraz değişti.

Söz konusu düşüncenin yerini ise şimdi al sonra öde hizmetleri aldı.

İPUCU ↵ Eğer konuya dair herhangi bir bilgiye sahip değilseniz endişelenmenize gerek yok. Bu yazımda size dünya çapında her geçen gün varlığını büyüten şimdi al sonra öde sistemlerine dair tüm bilgilerimi aktaracağım. 

Bugünün içeriğini okuduktan sonra banka süreçleriyle uğraşmadan, faiz hesaplamadan ve uzun uzun sözleşmelere imza atmadan da harcama yapabilmenin mümkün olduğunu göreceksiniz. Hazırsanız ben anlatayım, siz de öğrenmeye başlayın.

Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri Nedir Ve Nasıl Çalışır?

Şimdi al sonra öde hizmetleri, son yıllarda varlığını büyüten ve pek çok kişi tarafından kullanılan yeni bir harcama çözümüdür.

Bu hizmet, tüketicinin bir ürünü istediği zaman satın almasını, ödemesini ise belirlenen vadeye göre daha sonra yapmasını sağlayan dijital finans çözümü olarak açıklanabilir. Genellikle faiz işlemediği ya da gözle görülmeyen oranlarda ödeme talep edildiği için birçok kişi tarafından kullanılır.

Sistemin arka planına baktığımızda bir fintech şirketinin ya da bankanın bulunduğunu görebiliriz. Alışveriş sırasında ödeme, banka ya da fintech şirketi tarafından gerçekleştirilir. Tüketici ise borcunu doğrudan BNPL sağlayıcısına öder.

Söz konusu yapıda, satıcı tahsilat riskini üstlenmezken, kullanıcı ise zamana yayabileceği bir ödeme planından faydalanır.

Haliyle bunun bir kredi kartı kullanımıyla aynı şey olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak söz ettiğim sistemde detaylı kredi geçmişi sorgulanmadığı için arada önemli bir fark bulunur.

BNPL’de anlık değerlendirmeler yapılır ve harcama davranışları izlenerek kredi kartı kullanması mümkün olmayan kişilere de şimdi al sonra öde avantajı sunulur.

Küresel Pazarda Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri Neden Hızla Büyüyor?

Size tüm detaylarıyla anlatacağın bu sistemin küresel alanda hızla yayılmasını sağlayan belli başlı faktörlerden bahsedebilirim. Bu faktörlerden ilki tüketici beklentilerinin her geçen gün değişmesidir.

Kullanıcılar artık finansal ürünleri kullanırken hız, netlik ve kontrol temennisinde bulunuyorlar. Yani kimse karmaşık faiz oranlarıyla, asgari ödeme tuzağıyla ve uzun sözleşmelerle uğraşmak istemiyorlar.

En büyük istekleri birkaç dakika içinde alışveriş yapmak ve sonrasında herhangi bir faizle karşılaşmamak oluyor. Söz konusu durum ise şimdi al sonra öde hizmetlerine olan ilgiyi artırıyor.

Bir diğer büyüme faktörü ise e-ticaret hacmindeki gözle görülür artıştır. Çünkü her alışveriş türünde olduğu gibi online işlemlerde de en kritik nokta ödeme adımıdır. Kullanıcılar, alışveriş yaparken bu adıma ulaştıklarında şimdi alıp sonra ödemek son derece cazip geliyor.

Haliyle geleneksel yöntemler yerine şimdi alıp sonra ödemeyi tercih ediyorlar. Şu konuya da değinmeden geçemeyeceğim ki küresel ekonomik dalgalanmalar da bu sistemin benimsenme sürecini hızlandırıyor.

Artan yaşam maliyetleri, tüketicileri harcamalarında daha esnek davranabilecekleri sistemlere sürüklüyor. Durum böyle olunca da şimdi al sonra öde teklifini değerlendirmemek neredeyse imkansız bir hal alıyor. 

E-Ticarette Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri Tüketici Davranışlarını Nasıl Etkiliyor?

Maddi imkanın olmadığı anlarda da alışveriş yapabilme olanağı sadece bir ödeme alternatifi oluşturmuyor. Aynı zamanda satın alma psikolojisini de doğrudan etkiliyor. Şimdi, cebinizde 1000 TL olduğunu düşünün.

Eğer biri gelip sizden 500 TL isterse muhtemelen vermeden önce iki kez düşünürsünüz. Cevabınız ise büyük ihtimalle hayır olur.  Bir de şöyle düşünün. Cebinizde yine 1000 TL olsun. Biri gelip sizden 200 TL istediğinde verme ihtimaliniz çok da yüksek olacaktır.

Hatta bir sonraki gelişinde 200 TL daha istese cebinizdeki 800 TL’nin bir kısmını daha vermekten çekinmeyeceğinizi söyleyebilirim. E-ticarette şimdi al sonra öde hizmetleri de böyledir. Cebinizde paranız olsun ya da olmasın size bir hizmet sunar ve karşılığını aylara bölerek alır.

Anında büyük bir meblağ ödemediğiniz için bu tablo sizi rahatsız etmez. Parça parça ödeme kolaylığı yüksek tutarlı sepetlerin oluşmasını sağlar. İnsanlar zaten az az ödeme yapacaklarını düşünerek ihtiyaçlarından daha fazlasını alırlar.

Sunulan ödeme esnekliği, sepeti terk etme ya da boşaltma oranını da düşürür. Ancak söz konusu hizmetin hem yararları hem de zararları olduğunu unutmamanızı öneririm. Çünkü kontrolsüz bir şekilde gerçekleştirilen harcamalar uzun vadede maddi zarara uğramanıza neden olabilir.

Bu yüzden her şeyin kontrollüsünün doğru olduğunu unutmadan hareket ederseniz sunulan hizmetten maksimum oranda ve sağlıklı bir şekilde faydalanabilirsiniz.

Finansal Kapsayıcılık Açısından Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri Ne Sunuyor?

Finansal kapsayıcılık, şimdi al sonra öde hizmetleri içinde sıklıkla rastlanılan kavramlar arasında yer alır. Bankada herhangi bir hesabı olmayan veya kredi kartı alamayan kişiler, bu sistemler sayesinde dijital ekonominin önemli bir parçası haline gelebilirler.

Bu noktada bahsetmeden geçemeyeceğim ki özellikle gençler, serbest meslek erbapları ve öğrenciler için son derece önemli bir alternatif oluşturur.

Geleneksel bankacılığı aktif olarak kullanamayan her grup, söz konusu olanaklardan faydalanarak küçük limitlerle istedikleri ürünlere kolayca ulaşabilirler. Bu yaklaşım göz ardı edilemeyecek kadar mühimdir.

Regülasyonlar Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri Üzerinde Nasıl Bir Rol Oynuyor?

Daha önceki yazılarımda bahsettiğim için regülasyonların ne demek olduğuna hepiniz hakimsiniz. Ancak bu karşılaştığınız ilk yazımsa regülasyonları sistemin düzenini sağlayan kurallar bütünü olarak düşünmenizi öneririm.

Böylece regülasyonların şimdi al sonra öde hizmetleri üzerinde nasıl bir rol oynadığını anlamanız daha kolay olacaktır. Şimdi al sonra öde hizmetlerinin hızla büyümesi ve pek çok grup tarafından aktif olarak kullanılması, regülasyonlara duyulan ihtiyacı artırıyor.

Birçok ülkede hâlâ bu hizmetlerin bir kredi mi yoksa ödeme aracı olduğu konusunda çeşitli fikir ayrılıkları bulunuyor. Regülatörler, kullanıcıların yüksek borçlanma riskine karşı korunmasını hedeflerken sektörün büyüme hızının da önüne geçmek istemiyorlar.

Bu yüzden şeffaf, açık ve sorumlu kredi ilkeleri benimseniyor. Söz konusu durum, hem tüketiciyi güvence altına alıyor hem de bu yeni ödeme hizmetinin küresel çapta büyümesine destek oluyor. Ancak bu kuralların küçümsenmeyecek kadar ilkeli ve net olduğunu bilmek gerekiyor.

Risk Yönetimi Perspektifinden Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri

Şimdi al sonra öde hizmetleri, sunduğu esneklik sebebiyle hem tüketiciler hem de üreticiler için cazip bir seçenek olsa da arka planda son derece büyük bir risk yönetim süreci gerektiriyor. 

Geleneksel kredi sistemlerinde işlemler günlerce sürerken bahsettiğim sistemde her şey anlık olarak gerçekleştiriliyor.

Yani bir nevi para sadece birkaç dakika içinde karşı tarafa teslim ediliyor ve geri alması aylar sürebiliyor. Bu süreçte riskin doğru bir şekilde analiz edilmesi ve hata oranının azaltılması önem kazanıyor.

Yine bir borç vereceğinizi düşünün. Yakından tanıdığınız birine borç vermekle, birkaç kez gördüğünüz ve sadece ismini bildiğiniz bir kişiye para vermek aynı şey midir? Cevabınızın hayır olduğunu biliyorum.

BNPL, bir nevi tanınmayan kişilere de bir olanak sunulduğu için en büyük risk unsuru geri ödeme oluyor. Kullanıcıların birçoğu banka kredisinin aksine bu sistemi ‘resmi’ olarak görmüyorlar.

Söz konusu tablo ise borçlanma biçiminin ciddiye alınmamasına neden olabiliyor. Özellikle birden fazla platform kullanarak şimdi al sonra öde hizmetinden yararlanan bireyler, ödeme günü geldiğinde güçlük yaşayabiliyorlar.

Ödemeyi geri almak ise günler, haftalar ve hatta aylar sürebiliyor. İşte tam olarak bu sebeple sağlayıcıların, kullanıcıların gelir düzeylerine değil, harcama davranışlarına ve ödeme alışkanlıklarına da dikkat ettikleri risk modelleri geliştirmeleri gerekiyor.

BNPL’nin öne çıkan risk yönetimi unsurlarını şöyle sıralayabilirim:

• Anlık kredi değerlendirilmesi yapılabilir.
• Borçlanma limiti kontrolü uygulanabilir.
• Dolandırıcılara yönelik güvenlik önlemleri alınabilir.
• Tahsilat süreçleri gözden geçirilebilir.
• Sistemin regülasyon uyumu kontrol edilebilir.

Evet, en büyük risk faktörü kullanıcılardır ancak bu tabloyu önlemek için kapsamlı bir çalışma gerçekleştirilmesi gerekir. Yani demem o ki ödemeyi zamanında almak da tek başına yeterli bir çözüm olmayabilir. Sistemde yaşanacak en ufak regülasyon problemi, tahsilattan bile daha büyük sorunlara yol açabilir.

Bankalar Ve Fintechler İçin Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri İş Modelleri

BNPL olarak da bilinen şimdi al sonra öde hizmetleri, son yıllarda bankalar ve fintech şirketleri için oldukça önemli bir yer edindi.

Bu denli önemli olmasının temel nedeni yüzeysel olarak basit bir ödeme kolaylığı olarak görülen sistemin arka planında çeşitli aktörlerin kazanç sağladığı net iş modellerinin bulunması.

Bankalar açısından BNPL iş modeli, temelde kredi bazlı olarak adlandırılabilir. Bankalar, kullanıcılara kısa süreli finansman sağlarlar ve aldıkları riski kendi bilançosunda taşıyorlar. Gelirlerini ise genellikle taksit farkı, gecikme faizi ve işlem komisyonu üzerinden elde ediyorlar.

Güçlü bir sermaye yapısına sahip oldukları için büyük tutarlarda BNPL sunabilirler ancak büyüme hızları son derece kontrollüdür diyebilirim. Evet, risk alırlar ama süreci gözü kapalı ilerletmezler. Daha çok risk+faiz geliri dengesini korumaya çalışırlar.

Fintech şirketlerinde ise BNPL iş modeli daha çok platform ve aracılar üzerinden ilerler. Fintech, kullanıcılarla satıcıları buluşturarak işlemi kolaylaştırır. Elde ettiklerini gelirin büyük bir kısmı kullanıcıdan değil, satıcıdan alınan komisyondan kazanılır.

Bu durumda satıcının kârı ne? diye sorgulayabilirsiniz. Çok basit bir sebebi var, satış hacimleri artıyor. Söz konusu modeli değerlendirdiğimde fintechlerin genellikle düşük marj ve yüksek hacim stratejisinden faydalandığını söyleyebilirim.

Yani fintechler riskin tamamını üstlenmezler. Mevcut riski bankalar veya fon sağlayıcılarla ortaklık kurarak paylaşırlar.

Bu noktada ortaya çıkan iş modellerini üç farklı şekilde anlatabilirim:

• Bilanço bazlı modelde parayı veren de riski alan da aynıdır. Yani banka ya da fintech şirketleri, kullanıcılara sundukları şimdi al sonra öde harcamalarının tamamını kendi kaynaklarından karşılarlar. Eğer bir kullanıcı ödeme yapmazsa ortaya çıkan zarar doğrudan banka ve fintech şirketlerini etkiler. 
• Bu noktada ‘O zaman kurumun kazancı ne, neden risk alıyorlar?’ diye sormanız oldukça normaldir. Ancak işler yolunda giderse elde edilen gelirin de göz ardı edilemeyecek kadar büyük olduğunu unutmamanızı öneriyorum. Faiz, taksit farkı ve gecikme gelirlerinin tamamı kurumun bilançosuna yansıyacağı için büyük oranda kazanç elde ederler. 
• Ortaklık da sıklıkla karşılaşılan iş modellerindendir. Fintech şirketleri, kullanıcıyı ve teknolojiyi sağlar. Bankalar ve yatırım fonları ise finansmanı üstlenirler. Böylece kullanıcılardan ödeme alınmaması durumunda ortaya çıkan zarar paylaşılır. 
• Fintech için bu model çok daha az risk içerir. Çünkü kendi bilançosunu zorlamadan büyüme imkanı elde eder. Bankalar ise yeni müşteriler kazanarak alternatif kredi kanalları oluştururlar. Yani karşılıklı çıkar ilişkisi söz konusudur.
• Platform modelini de bilmeniz iyi olacaktır. Bu modelde fintech doğrudan para vermez. Yalnızca teknolojik altyapı, kullanıcı deneyimi ve satıcı entegrasyonları sunar. Riskin tamamen dışında kalırlar ancak kâr tamamen hacme bağlıdır. Ne kadar çok kullanıcı işlem yaparsa elde ettikleri gelir de o kadar artacaktır.

Genç Kullanıcılar Arasında Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri Neden Popüler?

Şimdi al sonra öde hizmetleri, orta yaşın aksine genç kullanıcılar arasında hızla yayılıyor. Bu durumun temel sebebi ise elbette gençlerin alışveriş alışkanlıkları ve finansal beklentilerine uyum sağlaması oluyor.

Özellikle ‘Z kuşağı’ olarak adlandırılan nesil, daha hızlı, pratik ve esnek çözümler istiyor. Hayatı bu kadar hızlı yaşayan bir nesil tahmin edersiniz ki alışverişlerinin de öyle olmasına önem gösteriyor. BNPL de tam olarak bu yaranın merhemi oluyor.

Gençlerin büyük bir kısmı ya kredi kartı kullanmıyor ya da gelirleri olmadığı için kart limitleri düşük oluyor. BNPL ise kredi kartı gerektirmediği ve basit bir onay süreciyle çalıştığı için gençlere alışveriş yapma imkanı sunuyor.

Bu tablo özellikle öğrenciler ve yeni çalışmaya başlayanlar için büyük bir kolaylık sunuyor. Bir diğer önemli sebep ise bütçe kontrolüdür. Genç kullanıcılar, büyük tutarları tek seferde ödeme imkanına sahip olmayabilir.

Hepimiz bir noktada bu yollardan geçtik. Ancak tek seferde ödeme yapmak yerine taksitlendirme imkanına sahip olmak harcamanın riskini azaltıyor. Özellikle faiz algısı bu hizmetleri daha cazip bir hale getirebiliyor.

Cümlelerimin sonuna gelirken şunu da eklemek istiyorum ki dijital deneyim faktörü de BNPL’ye olan sempatiyi gözle görülür şekilde artırıyor. Mobil uygulamalar aracılığıyla dakikalar içinde alışveriş yapmak için gerekli olan maddi imkan elde edilebiliyor.

Durum böyle olunca gençlerin BNPL’ye olan ilgisi de yükseliyor. Karmaşık sözleşmeler, şube sırası ya da uzun formlara ihtiyaç duymadan kolayca alışveriş yapabiliyorlar.

Küresel Örneklerle Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri Başarı Hikâyeleri

Küresel örnekler tarafından baktığımda şimdi al sonra öde hizmetlerinde pek çok başarılı adımın olduğunu söyleyebilirim. Ancak bu başarılı adımların arkasında sadece hızlı büyüme hedefi yer almıyor.

Aynı zamanda doğru pazar seçimi ve güçlü kullanıcı deneyimine de dikkat edildiğini görmek mümkün. Şimdi size iki adet başarılı hikâye örneğinden bahsedeceğim. Avustralya merkezli Afterpay, bu hizmet modelinin en başarılı örneklerinden biridir.

Küresel çapta başarı elde edilmesini sağlayan bu uygulama, özellikle genç kullanıcılara yönelik bir hizmet benimsiyor. Son derece kolay ödeme akışı ve faizsiz taksit olanakları Afterpay ’in kısa sürede ABD ve Avrupa pazarlarına açılmasını sağladı.

ABD merkezli Klarna da şimdi al sonra öde hizmetlerinde adını duyurmayı başardı. Alışveriş imkanları, kampanyalar ve kişiselleştirilmiş deneyimler sunan platform, kullanıcıyı adeta içine hapsediyor.

Benimsediği strateji, Klarna’nın birçok e-ticaret markasıyla iş ortağı haline gelmesini sağlıyor. İlerleyen zamanlarda ülkemizde de bu gibi hizmetlerin çoğalacağını düşünüyorum. O zamanlar geldiğinde sistemin akışına dair daha fazla bilgi ve deneyime sahip olabilirsiniz.

Gelecekte Şimdi Al Sonra Öde Hizmetleri Hangi Yönde Evrilecek

Bir yatırımcı gözüyle baktığımda BNPL’nin gelecekte yeni ve heyecanlı bulunmayacağını söyleyebilirim. Bunu söylediğim için söz konusu hizmetin olumsuz yönde ilerlediğini düşünmeyin. Çünkü asıl söylemek istediğim şey her trend gibi bu hizmete de alışılacak olması. 

İnsanlar gelecekte şimdi al sonra öde hizmetlerini hayatlarının her alanında kullanacaklar. Yabancılık hissi gün geçtikçe ortadan kalkacak. Gelecekte bu alanda öne çıkacak şirketler, çok sayıda kullanıcıya ulaşanlar olmayacak.

Doğru kullanıcıya uygun limiti verenler olacak. Çünkü herkese aynı ödeme planı sunmanın çok riskli olduğunun farkına varılacak. Bu sistem, batma riskini düşürürken şirketlerin kâr oranlarını da artıracak.

Elbette bankalar ve fintech şirketleri arasındaki ilişki de değişecek. Günümüzde karşı karşıya olduğumuz rekabet ortadan kalkacak ve daha çok ortaklık dönemi başlayacak. Regülasyonlar tarafında ise daha sıkı kurallarla karşılaşacağımızı düşünüyorum.

Evet, bu durum kulağa ilk başta olumsuz gibi gelebilir ancak güçlü şirketler için büyük avantajlar sağlayacak. Çünkü hayatın her alanında olduğu gibi BNPL’de de denetim arttıkça zayıf oyuncular elenecek ve pazarlar daha sağlıklı bir yapı kazanacak. 

Eğer şimdi al sonra öde hizmetleri sunmayı düşünüyorsanız size şunları söylemek istiyorum. Finansman sunacağınız kişilerin borcunu ödeyebileceklerinden emin olun, batma riskini değerlendirin, iş birliklerini kontrollü bir şekilde kurun ve regülasyonlara uyum hızınıza dikkat edin.

Bir sonraki yazıda görüşmek üzere,

Anıl UZUN